“Wie zware feiten pleegt moet daar duidelijke gevolgen van ondervinden. Maar dat wil niet zeggen dat we deze jongeren in een vergeetput mogen steken. Daarom investeren we tegelijk in capaciteit, structuur, onderwijs en behandeling”, zegt Demir.
De capaciteit in de gemeenschapsinstellingen staat al geruime tijd onder druk. In 2025 werden 1.474 jongeren opgenomen, tegenover 819 in 2019. Vlaanderen sluit daarmee vandaag evenveel jongeren op als Nederland, terwijl Vlaanderen 2,6 keer kleiner is. Ook de verblijfsduur ligt hoger. Gemiddeld 4,5 maanden in Vlaanderen tegenover 2 maanden in Nederland.
160 extra trajecten
Om het capaciteitstekort aan te pakken, voorziet Demir een gefaseerd capaciteitsplan. Vanaf september 2026 wordt via interne reorganisaties ruimte voor 90 bijkomende trajecten per jaar gecreëerd. Tegen 2028 komen er nog eens 70 extra trajecten bovenop. Samen betekent dit 160 extra trajecten op jaarbasis binnen drie jaar.
Daarnaast wordt het proefproject met elektronisch toezicht voor jongeren uitgebreid. Vanaf 2027 zal er capaciteit zijn om 300 jongeren per jaar een enkelband op te leggen. “Maar wie zware feiten pleegt, wie zijn voorwaarden schendt of wie blijft weglopen, moet altijd prioriteit krijgen in de gemeenschapsinstellingen”, zegt Demir. Daarom wordt ook het capaciteitstoewijzingssysteem aangepast, zodat ernstige feiten en risicovolle situaties altijd voorrang krijgen.
Gemeenschapsinstellingen mogen geen opvang voor zorgtekorten zijn
Vandaag belanden ook heel wat jongeren in de GI die daar eigenlijk niet thuishoren. Door tekorten in de jeugdhulp, psychiatrie en gespecialiseerde zorg blijven jongeren soms langer in een gesloten instelling dan nodig. Zo komen bijvoorbeeld jongeren met zware psychiatrische problematiek of meisjes die slachtoffer zijn van tienerpooiers in een GI terecht.
“Iedereen weet dat de jeugdhulp al jarenlang onder druk staat”, zegt Demir. “Daarom werk ik samen met collega Gennez om te zorgen dat er wel voldoende uitstroom is. Ik ben dan ook blij dat zij met een plan jeugdhulp komt om aan dat probleem tegemoet te komen.” Voor meisjes die slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting wordt er gewerkt aan een gespecialiseerde beschermingsopvang buiten het justitiële kader.
Volwaardige GI-school
Omdat veel jongeren in de GI een problematisch schoolverleden hebben, wordt ook sterk ingezet op onderwijs. Vandaag volgt 36 procent in de GI buitengewoon secundair onderwijs, 25 procent deeltijds onderwijs of duaal leren en 24 procent arbeidsmarktgerichte opleidingen. Slechts 1 procent zit in het klassieke doorstroomonderwijs. Daarom bouwt Vlaanderen een volwaardige GI-school uit binnen de instellingen.
Tegelijkertijd komt er ook meer nadruk op structuur en discipline. Jongeren zullen bijvoorbeeld verplicht deelnemen aan sportprogramma’s, meer lezen via samenwerkingen met lokale bibliotheken, training krijgen in sociale vaardigheden en arbeidsattitudes en minder schermtijd krijgen.
“Onderwijs is de sleutel tot re-integratie. Jongeren moeten hier hun diploma kunnen halen om terug deel te kunnen uitmaken van de maatschappij”, zegt Demir. “Maar wie opnieuw wil meedraaien in de samenleving moet ook basisvaardigheden leren, zoals discipline, respect en verantwoordelijkheid.”
Meer psychiatrische ondersteuning en aandacht voor risicogroepen
De problematieken bij jongeren worden jaar na jaar steeds complexer. Daarom wordt in 2026 in elke gemeenschapsinstelling een vaste psychiater aangeworven. Dat moet zorgen voor betere begeleiding, meer continuïteit in behandeling en een betere informatie-uitwisseling met jeugdrechters.
Daarnaast komen er gespecialiseerde behandelingen voor jongeren die radicaliseren, zedendelicten begaan of betrokken zijn bij drugsdelicten.
Brede aanpak nodig
Demir benadrukt dat extra capaciteit alleen niet volstaat. “Dit moet hand in hand gaan met extra capaciteit in de jeugdhulp en psychiatrie. Alleen zo kunnen jongeren op de juiste plek terechtkomen en kunnen we recidive echt terugdringen. We willen jongeren confronteren met de gevolgen van hun daden, maar hen tegelijk opnieuw op weg helpen naar een toekomst zonder criminaliteit.”
